Poľština
Dzieje Pawiaka jako wiezienia politycznego w epoce carskiej sa dzis biala plama. Poza kilkoma artykulami dr. Andrzeja Ossibach-Budzynskiego, ktory od lat bada dzieje Pawiaka, nikt sie tym problemem nie zajmowal. Recenzowany tekst ma znakomita baze zrodlowa. Autor dotarl do najwazniejszych archiwaliow dotyczacych epoki i samego obiektu oraz innych wartosciowych zrodel (wspomnienia, edycje dokumentow). Niemal odrebna wartoscia stala sie olbrzymia, wyczerpujaca bibliografia. Wszystko to zostalo wszechstronnie wykorzystane, co widac doskonale po przypisach. Zwraca uwage fakt, ze podstawowa narracja oparta jest na archiwaliach. To kolejny wazny atut. Praca ma wiec charakter czysto pionierski, a nie odtworczy. Duza zaleta jest dobry jezyk i wartka - jak na rzecz naukowa - narracja. To duza sztuka, aby "ciezki gatunkowo" temat opisac zgrabnym literacko jezykiem. prof. zw. dr hab. Krzysztof Jasiewicz Instytut Studiow Politycznych Polskiej Akademii Nauk Opracowanie dr. Andrzeja Ossibach-Budzynskiego oparte zostalo na obszernej kwerendzie zrodlowej, przeprowadzonej, co zrozumiale, w archiwach warszawskich. Mimo pozogi wojennej lat 1939-1945 dokumentacja dotyczaca wiezienia Pawiak okazala sie bardzo obfita. Jak sie okazalo, szczegolnie wiele materialow zachowalo sie odnosnie do sledztw i przewodow sadowych prowadzonych przez rozbudowany w Imperium Rosyjskim aparat scigania. W sumie autor dotarl do 13 zespolow dokumentow, powstalych w ich trakcie, meldunkow i raportow wieziennych, pism wiezniow zachowanych w postaci listow i skarg, korespondencji legalnej, a nawet nielegalnej (grypsow) z rodzinami i przyjaciolmi na wolnosci, ktore zatrzymala cenzura wiezienna. W sumie przebadal zapewne kilkanascie tysiecy teczek archiwalnych, co swiadczy o sumiennosci badawczej autora, jego dociekliwosci i pracowitosci. prof. zw. dr hab. Romuald Turkowski Instytut Historyczny Uniwersytetu Warszawskiego
